Η ναυτιλία αποτελεί διαχρονικά έναν από τους πιο δυναμικούς και στρατηγικούς τομείς της κυπριακής οικονομίας. Τα τελευταία χρόνια, η Κύπρος επιχειρεί να ενισχύσει περαιτέρω τη θέση της, όχι μόνο ως ναυτιλιακό κέντρο, αλλά και ως σύγχρονος κόμβος θαλάσσιου τουρισμού, εκπαίδευσης και βιώσιμης ανάπτυξης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών μεταβολών, αυξημένων περιβαλλοντικών απαιτήσεων και διεθνούς ανταγωνισμού, οι επιλογές πολιτικής και το όραμα για το μέλλον της ναυτιλίας αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η Υφυπουργός Ναυτιλίας, κα Μαρίνα Χατζημανώλη, μιλά για τις προτεραιότητες της κυβέρνησης, τις μεταρρυθμίσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη και τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Κύπρος ως σύγχρονο, βιώσιμο και ανταγωνιστικό ναυτιλιακό κέντρο.
Ποιοι είναι οι στόχοι και οι προτεραιότητες του Yφυπουργείου Ναυτιλίας στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ;
Η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική περίοδο για το Υφυπουργείο Ναυτιλίας, καθώς συμπίπτει με μια περίοδο σημαντικών αλλαγών στον ευρωπαϊκό και διεθνή ναυτιλιακό τομέα.
Στόχος μας είναι να διασφαλίσουμε ότι η ναυτιλία παραμένει ανταγωνιστική, ανθεκτική και έτοιμη να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης.
Πρώτη μας προτεραιότητα αποτελεί η προώθηση και διαμόρφωση της νέας Ευρωπαϊκής Βιομηχανικής Στρατηγικής για τη Ναυτιλία, η οποία αναμένεται να αποτελέσει καθοριστικό οδικό χάρτη για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της τεχνολογικής προσαρμογής και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής ναυτιλίας. Ως Προεδρία, αναλαμβάνουμε τον συντονισμό των συζητήσεων με στόχο την υιοθέτηση Συμπερασμάτων Συμβουλίου στο Συμβούλιο Μεταφορών τον ερχόμενο Ιούνιο.
Δεύτερη βασική μας προτεραιότητα αποτελεί η Διακήρυξη της Λευκωσίας, μια εθνική πρωτοβουλία με ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα, που εστιάζει στους ναυτικούς και το μέλλον του ναυτιλιακού επαγγέλματος.
Η Διακήρυξη προωθεί τη σύγχρονη ναυτική εκπαίδευση, την ενίσχυση των δεξιοτήτων, την ψηφιακή και πράσινη ετοιμότητα και τη μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στον τομέα.
Στόχος μας είναι η υιοθέτησή της από όλα τα κράτη‑μέλη κατά το Άτυπο Συμβούλιο Υπουργών αρμόδιων για θέματα Θαλάσσιων Μεταφορών στη Λευκωσία τον ερχόμενο Απρίλιο.
Τρίτον, δίνουμε μεγάλη σημασία στην ενίσχυση της ενιαίας Ευρωπαϊκής στάσης στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (ΔΝΟ). Σε μια περίοδο που λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις για την απανθρακοποίηση και την ασφάλεια της διεθνούς ναυτιλίας, η συνοχή και ο σωστός συντονισμός των ευρωπαϊκών θέσεων είναι απαραίτητοι. Ως Προεδρία, εργαζόμαστε ώστε η ΕΕ να μιλά με μία ισχυρή, συνεκτική και αποτελεσματική φωνή.
Συνολικά, οι στόχοι του Υφυπουργείου Ναυτιλίας κατά την Κυπριακή Προεδρία επικεντρώνονται στην ενίσχυση της Ευρωπαϊκής ναυτιλίας, στη στήριξη των ναυτικών μας και στη διαμόρφωση πολιτικών που θα καθορίσουν ένα ανταγωνιστικό, βιώσιμο και σύγχρονο ναυτιλιακό μέλλον για την Ευρώπη.
Ποιες είναι οι σύγχρονες προκλήσεις της ναυτιλίας και πώς ενδέχεται να επηρεάσουν το μέλλον του κλάδου;
Οι σύγχρονες προκλήσεις της ναυτιλίας σχετίζονται κυρίως με την περιβαλλοντική συμμόρφωση, τη ψηφιοποίηση, τις γεωπολιτικές αβεβαιότητες και την ασφάλεια των ναυτικών και των πλοίων.
Γενικότερα, η ναυτιλία, ως διεθνής κλάδος με ιδιαιτερότητες, είναι ευάλωτη στο ασταθές γεωπολιτικό κλίμα και στις πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις. Παράλληλα, η πράσινη μετάβαση και η ψηφιοποίηση δεν αποτελούν πλέον επιλογή, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα.
Στο Υφυπουργείο Ναυτιλίας, θεωρούμε αυτές τις προκλήσεις ως ευκαιρίες για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας του κυπριακού ναυτιλιακού τομέα.
Στη ναυτιλία εμπλέκονται πολλοί φορείς και υπηρεσίες.
Πόσο εύκολο είναι σήμερα για έναν επενδυτή ή έναν
πλοιοκτήτη να δραστηριοποιηθεί στην Κύπρο και πώς μπορεί να βελτιωθεί η εικόνα αυτή;
Στην Κύπρο η ναυτιλία αποτελεί έναν ώριμο και διεθνώς αναγνωρισμένο κλάδο, με ανταγωνιστικό φορολογικό καθεστώς και στρατηγική γεωγραφική θέση στο σταυροδρόμι Ευρώπης–Ασίας, γεγονός που καθιστά τη δραστηριοποίηση επενδυτών και πλοιοκτητών ιδιαίτερα ελκυστική.
Ταυτόχρονα, η ψηφιοποίηση των διαδικασιών και η πλήρης λειτουργία του Μονοθυριδικού Ναυτιλιακού Κέντρου Εξυπηρέτησης (One Stop Shipping Centre) ενισχύουν ακόμη περισσότερο την αποδοτικότητα και μειώνουν διοικητικά κόστη. Επιπλέον, η διατήρηση ενός σταθερού και προβλέψιμου ρυθμιστικού περιβάλλοντος, καθώς και ο συνεχής διάλογος με τη ναυτιλιακή κοινότητα, συμβάλλουν στη διασφάλιση ενός φιλικού και ανταγωνιστικού πλαισίου για επενδύσεις.
Υπάρχει η άποψη ότι η Κύπρος θα μπορούσε να εξελιχθεί σε κέντρο εκπαίδευσης πληρωμάτων και ναυτικών επαγγελμάτων στην περιοχή. Είναι αυτό ένας ρεαλιστικός στόχος;
Είναι πεποίθηση μας ότι η Κύπρος μπορεί ρεαλιστικά να εξελιχθεί σε περιφερειακό κέντρο εκπαίδευσης πληρωμάτων και ναυτικών επαγγελμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Κύπρος διαθέτει ισχυρή ναυτιλιακή παράδοση, ένα από τα μεγαλύτερα νηολόγια στην ΕΕ και σημαντική συγκέντρωση πλοιοδιαχειρίστριων εταιρειών, στοιχεία που δημιουργούν μια γερή βάση για περαιτέρω ανάπτυξη.
Ήδη λειτουργούν τρεις αναγνωρισμένες ναυτικές ακαδημίες και εξειδικευμένα κέντρα εκπαίδευσης, τα οποία καλύπτουν τις ανάγκες κατάρτισης πληρωμάτων, ενώ προσφέρονται και πανεπιστημιακά προγράμματα σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο. Να σημειωθεί ότι, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αυξημένη ζήτηση για φοίτηση σε κυπριακές Σχολές Ναυτικής Εκπαίδευσης από υπηκόους τρίτων χωρών, γεγονός που επιβεβαιώνει τη διεθνή αναγνώριση και την ελκυστικότητα της Κύπρου ως εκπαιδευτικού προορισμού.
Ανταποκρινόμενο σε αυτή τη ζήτηση, το Υφυπουργείο Ναυτιλίας, σε συνεργασία με το Υφυπουργείο Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας, προχώρησε στη δημιουργία του Σχεδίου «Επισκέπτης – Παρακολούθηση Προγράμματος», το οποίο εφαρμόζεται από τον περασμένο Οκτώβριο και διευκολύνει τη νόμιμη παραμονή και φοίτηση εκπαιδευόμενων από τρίτες χώρες σε εγκεκριμένες Ναυτικές Ακαδημίες, για συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει ότι η Κύπρος δεν διαθέτει μόνο τις κατάλληλες υποδομές, αλλά και πραγματική και αυξανόμενη ζήτηση. Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι με στοχευμένες συνεργασίες, συνεχή αναβάθμιση προγραμμάτων και έμφαση στην ποιότητα και τη διεθνή πιστοποίηση, η χώρα μας έχει όλες τις προϋποθέσεις να εδραιωθεί ως αξιόπιστο και ανταγωνιστικό κέντρο ναυτικής εκπαίδευσης στην ευρύτερη περιοχή, ενισχύοντας παράλληλα το διεθνές αποτύπωμα της κυπριακής ναυτιλίας.
Η βιωσιμότητα και η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της ναυτιλίας διεθνώς. Πώς ισορροπεί η Κύπρος μεταξύ ανάπτυξης και περιβαλλοντικής ευθύνης;
Η ναυτιλία έχει αποδείξει ιστορικά ότι μπορεί να εξελίσσεται, θεσπίζοντας κανόνες που προστατεύουν αποτελεσματικά το θαλάσσιο περιβάλλον, χωρίς να διαταράσσουν τον κρίσιμο ρόλο της στη διακίνηση του παγκόσμιου εμπορίου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Σύμβαση MARPOL, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1983. Έκτοτε, μέσω διαδοχικών τροποποιήσεων, η MARPOL διεύρυνε την «ομπρέλα» της, καλύπτοντας από τη ρύπανση από πετρέλαιο και επιβλαβείς ουσίες έως τα λύματα, τα απορρίμματα και, από το 2005, την ατμοσφαιρική ρύπανση από τα πλοία.
Σήμερα, η πρόκληση είναι ακόμη πιο σύνθετη, καθώς στοχεύουμε στην απανθρακοποίηση των θαλάσσιων μεταφορών, ως μέρος της παγκόσμιας προσπάθειας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όπως αυτή καθορίστηκε στη Συμφωνία των Παρισίων. Η Κυπριακή Δημοκρατία προσεγγίζει το ζήτημα με ρεαλισμό και αίσθηση ευθύνης, αναγνωρίζοντας ότι η μετάβαση πρέπει να είναι παγκόσμια, δίκαιη και εφαρμόσιμη.
Η αναθεωρημένη το 2023 στρατηγική του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τα πλοία χαράσσει πορεία προς καθαρές μηδενικές εκπομπές γύρω στο 2050. Προβλέπει ενδεικτικά σημεία ελέγχου και προωθεί την υιοθέτηση καυσίμων και τεχνολογιών μηδενικών ή σχεδόν μηδενικών εκπομπών. Θεωρούμε ότι η στρατηγική του IMO πρέπει να μετουσιωθεί σε κανονισμούς που θα προωθούν τη μετάβαση προς την απανθρακοποίηση, με ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα και ολιστική προσέγγιση στην αξιοποίηση της πράσινης ενέργειας, για να μην υπονομευτεί ο υπέρτατος στόχος της όσο το δυνατόν ταχύτερης μείωσης των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, εφαρμόζει περιφερειακά μέτρα που επηρεάζουν άμεσα τη ναυτιλία, όπως η ένταξη της στο EU ETS από το 2024, καθώς και ο Κανονισμός FuelEU Maritime από το 2025, για τη σταδιακή μείωση της έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ενέργεια που χρησιμοποιούν τα πλοία.
Η θέση μας είναι ότι θα πρέπει να υιοθετούνται Παγκόσμια μέτρα για τη Ναυτιλία, και όχι περιφερειακά. Ως εκ τούτου θεωρούμε ότι τα ευρωπαϊκά μέτρα δεν πρέπει να λειτουργούν μετά την παγκόσμια ρύθμιση που θα συμφωνηθεί στο πλαίσιο του IMO, ώστε να αποφεύγονται στρεβλώσεις, διπλή φορολογία και να μην πλήττονται η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών μας.
Σε αυτό το πλαίσιο, και ιδιαίτερα αυτή την περίοδο που η χώρα μας προεδρεύει του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη για ενιαία ευρωπαϊκή στάση στον IMO, σε μια περίοδο κρίσιμων αποφάσεων για την συμβολή της ναυτιλίας στην παγκόσμια προσπάθεια για αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Συνοψίζοντας, η ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και περιβαλλοντικής ευθύνης για την Κύπρο σημαίνει, ποιοτική ναυτιλία, επένδυση στην καινοτομία και, κυρίως, υιοθέτηση παγκόσμιων ρεαλιστικών κανόνων που θα διασφαλίζουν δίκαιη μετάβαση και ίσες ευκαιρίες ανάπτυξης για όλα τα κράτη.
Ποιες είναι οι πρόσφατες εξελίξεις στον τουρισμό κρουαζιέρας στην Κύπρο και ποιες οι προοπτικές ανάπτυξής του στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής;
Το 2025 έκλεισε με θετικό πρόσημο για τον τουρισμό κρουαζιέρας, καταγράφοντας αύξηση της τάξης του 30% στις αφίξεις κρουαζιερόπλοιων σε σύγκριση με το 2024, επιβεβαιώνοντας τις προβλέψεις για σταδιακή ανάκαμψη και σταθεροποίηση, παρά τις προκλήσεις των τελευταίων ετών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη αποτελεί η ενίσχυση του home porting, καθώς αυξάνει την προστιθέμενη αξία για την οικονομία δημιουργώντας πολλαπλασιαστικά οφέλη για τις τοπικές επιχειρήσεις. Θετικό μήνυμα για τη συνέχεια αποτελεί η διατήρηση και ενίσχυση των δρομολογίων της Marella Cruises, με 30 προγραμματισμένους ελλιμενισμούς home porting για το 2026, γεγονός που αποδεικνύει ότι η Κύπρος μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως ενδιάμεσος σταθμός αλλά και ως αυτόνομος κόμβος κρουαζιέρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Καθοριστικής σημασίας για τη διεθνή προβολή της χώρας είναι και η επιλογή της Λεμεσού να φιλοξενήσει την 71η Γενική Συνέλευση της MedCruise το 2027, μια διοργάνωση υψηλού κύρους που ενισχύει το αποτύπωμα της Κύπρου στον χάρτη της Μεσογείου.
Παρά τις γεωπολιτικές αβεβαιότητες, η θετική δυναμική που έχει διαμορφωθεί και η υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής για τον Τουρισμό Κρουαζιέρας δημιουργούν βάσιμες προοπτικές περαιτέρω ανάπτυξης. Στόχος μας είναι η εδραίωση μιας σταθερής και βιώσιμης πορείας για τον τομέα της κρουαζιέρας, που θα ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της Κύπρου και θα θωρακίζει τον τομέα, στο μέτρο του δυνατού, απέναντι σε εξωτερικές προκλήσεις.
